Kategoriler

Mükellefin Fiileri Nelerdir? Efali Mükellefin

Mükellefin filleri nelerdir? Dinin emir ve yasaklarına muhatap olan akıllı ve buluğa ermiş insanlara “mükellef” denir. Mükellef olabilmesi için insanda iki şartın bulunması gerekir.

  1. Akıllı olmak
  2. Ergenlik çağına girmiş olmak

Akıllı olmayan deliler ile erginlik çağına gelmemiş çocuklar mükellef değildir. Ergenlik çağı çocukların vücut yapılarına ve iklim şartlarına göre değişir. Ergenlik yaşı erkek çocuklarında on iki ile on beş, kız çocuklarında dokuz ile on beş yaşları arasında olur. On beş yaşını bitirdiği halde kendisinde ergenlik belirtileri görülmeyen çocuklar erkek olsun, kız olsun ergenlik çağına gelmiş sayılır ve dinin emir ve yasaklarına uymakla mükellef sorumlu olur.

Mükellefin Fiilleri Maddeler Halinde

İslam Dininin ehliyet ve yetkiye sahip olan insanlara birtakım şeyler yapmalarını ve birtakım şeyler yapmamalarını emredip yüklemesine mükellef olma denir.

Mükellefin fiilleri 8 tanedir. Bunlara “Efali Mükellefin” denir.

  1. Farz
  2. Vacip
  3. Sünnet
  4. Müstehap
  5. Mübah
  6. Haram
  7. Mekruh
  8. Müfsid

Farz

Dinimizce yapılması kesinlikle emredilen şeye farz denir. Namaz kılmak, oruç tutmak ve zekat vermek gibi.

Farzın hükmü: Farz olan vazifeleri yapan karşılığında sevap kazanır. Mazeretsiz olarak yapmayan azabı hak etmiş olur. Bütün alimlere göre yapılması farz olan bir şeyi inkar eden dinden çıkar.

Farzın çeşitleri: Farz iki çeşittir.

  1. Farzı Ayn: Her mükellefin yapması gereken farz demektir. Beş vakit namaz kılmak gibi.
  2. Farzı Kifaye: Bazı mükelleflerin yapmasıyla diğerlerinin üzerinden düşen farz demektir. Cenaze namazı kılmak gibi. Bazı Müslümanlar bir ölünün cenaze namazını kılarlarsa, farz olan görev yerine getirildiğinden, diğer Müslümanlardan bu vazife düşer.

Vacip

Farz kadar kesin olmamakla beraber kuvvetli bir delil ile yapılması emredilen şeye vacip denir. Bayram namazı kılmak, fıtır sadakası vermek ve kurban kesmek gibi.

Vacibin Hükmü: Vacipleri yapan sevap kazanır. Mazeretsiz yapmayana azap gerekir.

Vacip olduğunu inkar edenin dinden çıktığına hükmedilmez. Böyle kimse delalette (sapıklıta) kalmış sayılır.

Sünnet

Farz ve vacipten başka Peygamber Efendimizin ﷺ yaptığı şeye sünnet denir. Bunlar da söz, fiil ve takrirlerden ibarettir.

Sünnetin Çeşitleri: Sünnet ikiye ayrılır.

  1. Sünnet i Müekkede: Peygamber Efendimizin ﷺ devamlı olarak işleyip nadiren yapmadığı amellerdir. Sabah, öğle ve akşam namazlarının sünnetleri gibi. Bu çeşit sünneti yerine getiren sevap kazanır. Terk eden ise cezayı hak etmekle birlikte kınama ve azarlamaya müstahak olur. Bu çeşit sünnete “Sünnetül Hüda” da denir.
  2. Sünnet i Gayri Müekkede: Peygamber Efendimizin ﷺ ibadet maksadıyla ara sıra yapmış oldukları amellerdir. İkindi ve yatsı namazlarının ilk sünneti gibi. Bu guruba giren sünneti yapan sevap kazanır, terk eden kınama ve azarlamaya müstahak olmaz.

Peygamber Efendimizin ﷺ bir insan oması itibariyle yaptığı Allah’tan (Teala) bir tebliğ veya Allah’ın (Teala) dinini açıklama niteliği taşımayan beşeri fiillere de “zevaid sünnet” denir.

Peygamber Efendimizin ﷺ yeme, içme ve giyiminde izlediği yol, beyaz elbiseyi tercih etmesi, saç ve sakalını kına ile boyaması bu niteliktedir.

Zevaid Sünnetlerini de Peygamber Efendimiz’e ﷺ ittiba niyetiyle işleyen müminler ecir kazanırlar. Adetleri ibadete döner ve diğer sünnet çeşitleriyle beraber bu da Peygamber Efendimizin ﷺ şefaatine nail olmaya vesile olur.

Müstehap

Peygamber Efendimizin ﷺ bazen yapıp bazen terk ettiği, selefi salihin’in sevip yaptığı ve rağbet ettikleri işlere müstehap denir. Kuşluk namazı kılmak gibi.

Müstehabın Hükmü: İşlenmesinde sevap olup terkinde kınanma bulunmamasıdır.

Müstehabın işlenmemesi “evla olanı terk” anlamına gelir de denmiştir.

Mübah

Mükellefin yapıp yapmamakla serbest olduğu şeye mübah denir. Oturmak, yürümek ve uyumak gibi.

Mübahın Hükmü: Mübahı yapan sevap kazanmaz, yapmayan da günah işlemiş olmaz.

“Helal” ve “Caiz” sözcükleri mübah ile eş anlamlı olarak kullanılır.

Haram

Dinimizce yapılması kesin olarak yasaklanan şeye haram denir. Haksız yere adam öldürmek, faiz yemek, domuz eti yemek, anne ve babaya karşı asi olmak, zina etmek gibi.

Haramın Hükmü: Haramı işleyene ceza ve azap gerekir. Allah’ın (Teala) korkusundan dolayı haramdan kaçınan sevap kazanır. Bütün alimlere göre haram olan bir hükmü inkar eden dinden çıkmaz.

Mekruh

Haram kadar kesin olmamakla beraber dinimizce yapılmaması istenen şeye mekruh denir.

Mekruhun Çeşitleri: Mekruh ikiye ayrılır.

  1. Tahrimen Mekruh (Harama yakın mekruh): Yapılmaması kesin ve bağlayıcı tarzda istenen ancak hakkında zanni delil bulunan fiillere denir. Vacipleri yerine getirmemek gibi. Tahrimen mekruhun hükmü: İşlemek cezayı gerektirir. Bunu inkar eden dinden çıkmaz ancak günah işlemiş olur. Sakınmak sevap kazandırır.
  2. Tenzihen Mekruh (Helale yakın mekruh): Yapılmaması kesin ve bağlayıcı olmayan bir tarzda istenen fiillerdir. Sünnet ve müstehapları yapmamak gibi. Tenzihen mekruhun hükmü: Bu gibi mekruhlardan sakınan sevap kazanır, işleyene ceza gerekmez. Fakat üstün ve faziletli olan şekle aykırıdır. Ancak her iki mekruhu da terk eden kimse övülür.

Müfsid

Başlanmış bir ibadeti bozan şeylere müfsid denir. Namaz kılarken konuşmak, oruçlu iken bilerek yeyip içmek gibi. Konuşmak namazı, yeyip içmek de orucu bozar. Bozulan ibadetin iadesi veya kazası gerekir.

Bir kimsenin yaptığı fiiller için dinimizce belirlenmiş olan rükün ve şartlarına uygun olarak yapılan ibadet muameleye “sahih” denir. Rükün veya şartlarından birisi eksik olan ibadet “fasid” veya “batıl” olur. Muamelatta eksiklik, rükünlerde olursa, o iş “batıl”, şartlardan birisinde olursa “fasid” olur.

Müfsidin Hükmü: Özürsüz olarak ve bile bile ibadeti bozmak azabı gerektirir. Ayrıca, bozulan ibadetin yeniden yapılması veya kazası gerekir.

Son Güncelleme Tarihi

Bu makale size yardımcı oldu mu?

Aradığınız sorunun cevabını bu makalede bulamadıysanız, anlamadığınız bir yer veya sormak istediğiniz başka sorularınız varsa alttaki yorum bölümünden paylaşabilirsiniz. En kısa zamanda cevaplamaya çalışacağım. Eğer makaledeki bilgiler size yardımcı olduysa teşekkürlerinizi, duygu ve düşüncelerinizi paylaşarak destek olabilirsiniz.